Chăm sóc trẻ sơ sinh không phải điều dễ dàng, nhất là thời điểm vừa chào đời vì trẻ cần được chăm sóc đặc biệt, theo dõi sát sao những dấu hiệu bất thường xảy ra ở trẻ như vàng da, sặc sữa...Vì vậy, ba mẹ cần trang bị cho mình những kiến thức và kỹ năng chăm sóc trẻ đúng cách nhất để trẻ có thể phát triển khỏe mạnh và lớn khôn với lứa tuổi của mình.

Những vấn đề cần theo dõi và chăm sóc trẻ sơ sinh bao gồm:

- Hô hấp

- Thân nhiệt

- Dinh dưỡng

- Vệ sinh da, mắt, rốn

- Vàng da sơ sinh

Ngoài những vấn đề trên nếu trẻ có những tình trạng bệnh lý khác thì cần được theo dõi thêm những đặc điểm bệnh lý của trẻ.

Theo dõi hô hấp:

- Trẻ sơ sinh có nhịp thở bình thường dao động từ 40-60 lần/phút, nhịp thở đều, nếu thấy trẻ thở chậm hơn 40 lần/phút hoặc thở nhanh hơn 60 lần/phút, hoặc có nhịp thở không đều, khò khè hoặc co kéo lồng ngực là bất thường.

- Trẻ đẻ non thường có cơn ngừng thở ngắn <15s, khi đó cần kích thích để trẻ thở, nên dùng phương pháp da kề da để phòng và chống cơn ngừng thở. Nếu cơn ngừng thở >15 s, trẻ tím tái, hoặc cơn ngừng thở ngắn nhưng liên tục, cần kích thích cho trẻ thở, đưa trẻ đến khám tại cơ sở y tế .

Theo dõi thân nhiệt:

- Nhiệt độ bình thường của em bé: 36,5°C – 37,2°C (nhiệt độ được đo ở nách). Trẻ sơ sinh có thể bị hạ thân nhiệt cả khi vào mùa hè, từ đó em bé dễ bị viêm phổi. Do vậy, cần cho em bé nằm phòng thoáng mát và nhiệt độ phòng dao động trong khoảng 28-30°C (>25°C), đủ ánh sáng.

- Nếu nhiệt độ >37,5°C: Cho trẻ nằm phòng thoáng, nới lỏng quần áo, dùng khăn ấm chườm cho trẻ ở trán, nách, bẹn. Theo dõi sát nhiệt độ của trẻ. Nếu >38,5°C đưa trẻ đến cơ sở y tế gần nhất, dùng thuốc hạ sốt cho trẻ.

- Nếu nhiệt độ <36°C: Hãy tích cực ủ ấm cho em bé bằng chăn ấm hoặc bằng phương pháp da kề da (ôm trẻ vào lòng mẹ).

Đội mũ che thóp là cực kỳ cần thiết tuy nhiên ba mẹ cũng đừng quá lạm dụng việc đội mũ liên tục. Chỉ khi ra ngoài lạnh mới cần che thóp còn khi trẻ ở trong nhà hoặc nơi kín gió, hãy để đầu trẻ được thoáng mát. Do cơ thể trẻ cũng tự có khả năng điều hòa thích nghi với môi trường nên nếu cứ đội mũ kín mít, bé sẽ bị ngứa ngáy khó chịu, ra nhiều mồ hôi. Điều này sẽ dẫn đến sốt cao nguy hiểm đến sức khỏe của bé.

Dinh dưỡng:

- Bà mẹ khi mang thai phải ăn uống đầy đủ để tránh tình trạng suy dinh dưỡng bào thai và chuẩn bị có đủ sữa cho trẻ ngay từ những ngày đầu tiên. Sữa mẹ là nguồn thức ăn tốt nhất cung cấp đầy đủ chất dinh dưỡng đối với trẻ sơ sinh và trẻ nhỏ để phát triển toàn diện về thể chất và trí tuệ cho trẻ. Vì vậy nên cho trẻ bú hoàn toàn bằng sữa mẹ trong 6 tháng đầu, sau đó trẻ sẽ ăn dặm theo các thức ăn khác. Nếu sữa mẹ không đủ đáp ứng nhu cầu ăn của trẻ, ba mẹ có thể cho trẻ uống thêm sữa công thức phù hợp với tuổi của trẻ.

- Điều ba mẹ cần chú ý đó là theo dõi cân nặng hàng tháng của trẻ theo biểu đồ tăng trưởng để xem trẻ phát triển bình thường hay thiếu cân để có thể bổ sung dinh dưỡng cần thiết cho trẻ phát triển khỏe mạnh.

Vệ sinh da, mắt, rốn, miệng:

- Chăm sóc da: Tắm cho trẻ hàng ngày bằng nước ấm 37°C và ở nơi kín gió để tránh cho trẻ bị lạnh.

- Phòng tránh hăm cho trẻ: Da trẻ sơ sinh mỏng, dễ bị tổn thương, hăm, đỏ nên ba mẹ chú ý không để da trẻ tiếp xúc lâu với tã ẩm, ướt, nên thay tã thường xuyên cho trẻ, khi trẻ bị hăm cần bôi thuốc theo hướng dẫn của bác sĩ.

- Vệ sinh miệng cho trẻ thường xuyên bằng nước đun sôi để nguội hoặc nước muối sinh lý. Tránh để cho miệng trẻ có nhiều tưa lưỡi, cặn sữa...

- Nhiễm trùng rốn là bệnh rất nguy hiểm cho tính mạng của trẻ vì vậy cần phải chăm sóc rốn trẻ mỗi ngày cho tới khi rốn rụng và khô bằng cồn 70°, bông vô khuẩn. Không nên bôi bất cứ thứ thuốc mỡ hay thuốc bột gì vào rốn trẻ.

Cần đưa trẻ đến khám khi rốn có một trong các triệu chứng sau:

·                    Rốn có mùi hôi

·                    Rốn rỉ dịch, mủ hoặc rỉ máu

·                    Rốn có chồi thịt

·                    Da quanh rốn sưng tấy đỏ

·                    Rốn chậm rụng sau 2 tuần

Vàng da sơ sinh:

Đa số trẻ sơ sinh vàng da trong những ngày đầu sau sinh nên đẻ trẻ trong phòng có đủ ánh sáng để theo dõi mức độ vàng da được dễ dàng. Nếu trẻ bị vàng da bệnh lý sẽ để lại di chứng chậm phát triển trí tuệ sau này.

Khi bé có 1 trong những triệu chứng sau đây cần đưa trẻ tới gặp bác sĩ sớm nhất:

- Vàng da xuất hiện 24h sau sinh

- Vàng da lan nhanh, vàng da lan xuống dưới đùi

- Vàng da kéo dài quá 10 ngày ở trẻ đủ tháng và 14 ngày ở trẻ sinh non

- Vàng da kèm theo những triệu chứng như: bú yếu, ngủ nhiều, ngủ li bì, ói ọc,…

Trên đây là những kiến thức và kĩ năng chăm sóc trẻ sau khi xuất viện, hi vọng rằng sẽ đem đến cho ba mẹ thêm những hiểu biết để chăm sóc bé đúng cách để bé phát triển toàn diện và khỏe mạnh.